همانطور که میدانید در مقالات گذشته درباره طلاق و تاریخچه آن در ادیان مختلف صحبت کردیم. اکنون در مقاله پیشرو به بررسی تاریخچه طلاق در اسلام و جایگاه آن در قرآن و روایات میپردازیم.
طلاق در اسلام جز کدام دسته از احکام است؟
طلاق در شرع مقدس اسلام از احکام امضایی است و جزو احکام تأسیسی به شمار نمیآید. یعنی اسلام طلاق را ایجاد نکرده، بلکه پیش از ظهور اسلام نیز طلاق وجود داشته است.
در دوران جاهلیت، طلاق بسیار ساده و بدون قید و شرط انجام میشد و حقوقی برای زنان در نظر گرفته نمیشد.
اسلام ضمن پذیرش اصل طلاق، شرایط شرعی طلاق در دین اسلام را به گونهای قرار داد که از سوءاستفاده جلوگیری کرده و حقوق زنان بیشتر رعایت شود.
طلاق در اسلام از دیدگاه قرآن
در قرآن کریم آیات متعددی به مسئله طلاق پرداخته و جایگاه آن را مشخص کرده است. برای نمونه:
- آیه ۱۸۷ سوره بقره: «هن لباس لکم و انتم لباس لهن» → این آیه نشاندهنده یگانگی زوجین است.
- آیه ۲۱ سوره روم: «خلق لکم من انفسکم ازواجا لتسکنوا الیها» → ازدواج مایه آرامش و محبت معرفی شده است.
این آیات بیانگر این است که طلاق در اسلام از دیدگاه قرآن هرگز به عنوان یک امر مطلوب مطرح نشده و تنها در شرایط خاص پذیرفته شده است.
جایگاه طلاق در قرآن و روایات
طلاق در اسلام و آیات قرآن
آیات قرآن بر این موضوع تأکید دارند که مرد یا باید با همسر خود به نیکی رفتار کند (امساک به معروف) یا در صورت عدم امکان، با احسان و رعایت حقوق او را رها سازد (تسریح به احسان)
نظر پیامبر اسلام درباره طلاق
از پیامبر اکرم (ص) نقل شده است که «ابغض الحلال عندالله الطلاق»؛ یعنی طلاق منفورترین حلال نزد خداوند است.
این روایت بهخوبی نشان میدهد که اسلام تا چه اندازه از وقوع طلاق ناخشنود است.
روایات متعدد درباره طلاق
در منابع فقهی روایات زیادی بر نکوهش طلاق وجود دارد. برای مثال، پیامبر اسلام (ص) فرمودهاند:
«لا تطلقوا النساء إلا من ریبة...»؛ یعنی جز در موارد ضرورت و شک مشروع، زنان را طلاق ندهید.
احکام و شرایط طلاق در اسلام
شرایط شرعی طلاق در دین اسلام
اسلام برای جلوگیری از سوءاستفاده، شرایط و تشریفات خاصی برای طلاق در نظر گرفته است:
۱. حضور دو شاهد عادل در هنگام اجرای صیغه طلاق.
۲. عدم اجرای طلاق در زمان حیض و نفاس.
۳.پرداخت مهر و نفقه در صورت باقیمانده بودن.
چرایی تشریفات طلاق
این شرایط برای این است که طلاق به آسانی رخ ندهد و تلاش شود که پیش از جدایی، فرصتی برای آشتی فراهم گردد.
حقوق زن بعد از طلاق در اسلام
اسلام برای زن حقوق متعددی بعد از طلاق در نظر گرفته است، از جمله:
-دریافت مهر در صورت باقیمانده بودن.
-دریافت نفقه ایام عده.
-امکان درخواست طلاق در موارد خاص (مثل عدم تأمین نفقه یا غیبت طولانی شوهر).
دیدگاه فقها درباره طلاق
طلاق در اسلام از نگاه فقها
فقها با استناد به آیات قرآن و روایات، شرایط متعددی را برای مشروعیت طلاق ذکر کردهاند و معتقدند که طلاق نباید ابزاری برای ظلم به زن قرار گیرد.
طلاق خلع و مبارات در فقه اسلامی
در فقه اسلامی دو نوع طلاق ویژه وجود دارد:
طلاق خلع: زمانی که زن به دلیل کراهت شدید از شوهر، با پرداخت مالی (فدیه) از او جدا میشود.
طلاق مبارات: زمانی که هر دو طرف از ادامه زندگی کراهت دارند و زن مالی برای جدایی به مرد میدهد.
جمعبندی و نتیجهگیری:
طلاق و حقوق زن در اسلام
اسلام طلاق را یک «داروی تلخ» معرفی کرده است؛ یعنی در اصل از آن جلوگیری میکند، اما در شرایطی که ادامه زندگی باعث ظلم یا فساد میشود، آن را تجویز میکند. در این فرآیند، همواره حقوق زن مورد توجه قرار گرفته است.
نتیجهگیری از احکام طلاق در اسلام
ز بررسی آیات قرآن و روایات میتوان دریافت که اسلام بیش از هر چیز بر نیکی و انصاف در زندگی مشترک تأکید دارد. در نهایت، یا باید زندگی مشترک بر پایه احسان ادامه یابد یا با رعایت عدالت پایان پذیرد.