مقدمه
مهریه یا به عبارت دیگر صداق که در لغتنامه معین، واژههایی چون مهر و کابین را مترادف آن دانسته است، از ارکان مهم عقد ازدواج به شمار میرود. واژهی «کابین» در حقیقت معنایی کهن و باستانی از مهریه دارد. در لغتنامه چنین آمده است:
«مهریه. [مَرییَه] (از ع.) اِ. مَهر. کابین. آنچه دهد داماد به عروس برای نکاح. دستپیمان. شیربها.»
مهریه انواع مختلفی دارد که شباهتها و تفاوتهای آن در ادیان مختلف نیز قابل بررسی است. در این مقاله، تمرکز ما بر روی مهرالمسمیبهعنوان یکی از انواع اصلی مهریه است که از زبان وکلای پایه یک دادگستری تهران مورد تحلیل قرار میگیرد.
مهرالمسمی چیست؟
هرگاه مهر در عقد ازدواج تعیین شود، آن را مهرالمسمی مینامند. به بیان دیگر:
- مهرالمسمی عبارت است از مال معینی که با توافق زوجین بهعنوان مهریه تعیین میشود.
- این نوع مهریه در اسناد رسمی ازدواج (سند نکاحیه) درج میگردد.
- مطالبه آن معمولاً از طریق دادگاه یا ادارات اجرای ثبت صورت میگیرد.
شرایط مهرالمسمی
مالیت داشتن مهریه
مهریه باید ارزش داد و ستد داشته باشد. برای مثال، اعضای بدن انسان (دست یا پا) نمیتواند مهریه قرار گیرد.
قابلیت تملک توسط زن
اموال عمومی یا موقوفات نمیتوانند بهعنوان مهریه تعیین شوند.
وجود در زمان عقد
اگر مهر عین معین باشد، باید در زمان عقد موجود باشد. در غیر این صورت، مهر باطل است و مثل یا قیمت آن باید پرداخت شود.
تعلق به شوهر یا با اجازه مالک
مهریه باید از اموال شوهر باشد. البته ملک غیر نیز با اذن مالک میتواند بهعنوان مهریه تعیین شود.
رفع ابهام و تعیین مشخصات
مهریه باید معین و مشخص باشد (مقدار، جنس و وصف آن). تعیین مهریه بهصورت مبهم یا مردد (مثل سفر کربلا یا مکه بدون تعیین دقیق) معتبر نیست.
مشروعیت و منفعت عقلایی
مهریه باید دارای منفعت عقلایی مشروع باشد.
توانایی شوهر در تسلیم
شوهر باید قدرت پرداخت یا تسلیم مهریه را داشته باشد.
اثر مهرالمسمی در مورد فوت
فوت شوهر هیچ تأثیری بر حق زن در مهرالمسمی ندارد. اگر مهریه پرداخت نشده باشد، زن میتواند پس از فوت شوهر، کل آن را مطالبه کند؛ چه فوت قبل و چه بعد از نزدیکی باشد.
اثر مهرالمسمی در طلاق
مطابق ماده ۱۰۹۲ قانون مدنی:
- اگر شوهر پیش از نزدیکی، زن خود را طلاق دهد، زن مستحق نصف مهریه خواهد بود.
- اگر بیش از نصف مهریه قبلاً پرداخت شده باشد، شوهر حق دارد مازاد آن را پس بگیرد.
- نوع وعدهی پرداخت (عندالمطالبه یا عندالاستطاعه) در این موضوع اهمیت دارد که در مقالهای جداگانه به تفصیل بررسی خواهد شد.
جمعبندی و توصیه حقوقی
مهریه بهعنوان یکی از ارکان مهم عقد ازدواج، اقسام و شرایط مختلفی دارد که یکی از اصلیترین آنها مهرالمسمی است. آگاهی از قوانین مربوط به مهریه میتواند از بروز اختلافات جدی در زندگی مشترک جلوگیری کند.
توصیه میشود پیش از هرگونه اقدام حقوقی، با وکیل متخصص خانواده مشورت کنید. وکلای پایه یک دادگستری تهران با استراتژیهای حقوقی مناسب، بهترین مسیر را برای مطالبه مهریه، توقیف اموال و پیگیری قانونی فراهم میآورند.